کلمات ترکی رایج در زبان فارسی
در زیر بعضی از راه های تشخیص كلمات توركی كه در فارسی كاربرد دارند آورده شده است امید که مورد توجه و استفاده قرار گیرد:
1-كلماتی كه به « مه » ختم میشوند مانند: گزمه ، ساچمه ، دیشلمه ، دولمه ، چكمه ، قابلمه ، قیمه ، سرمه ، سورتمه ، یورتمه ، تخمه ، كرشمه ، چمباتمه ، تكمه (تیكمه تیكماق دوختن) , و ......
2 - كلماتی كه به پسوند« چی» ختم می شوند مانند :سورچی، قیچی، قاچاقچی ،شکارچی ،قهوه چی ،ایلچی،پست چی، معدن چی ، جارچی، توپچی ، یالانچی و ......
3.... كلماتی كه به « چه » یا « جه » ختم می شوند ( چه پسوند تصغیر در زبان توركی است مانند ك در فارسی) مانند :تانریجه ( تانری+جه : الهه) ، بچه ، گوجه (گوی " سبز" +جه) بوقچه (بوق " چمدان "+چه) طاقچه ، باغچه و كوچه (كوی " روستا " +چه) غنچه (غونچا)،تیمچه ،کلوچه، کمچه، سئرچه ، تپانچه ، یونجه و....
4 -كلماتی كه به « اق »ختم می شوند مانند :قاچاق، چلاق ،چماق ،بنجاق ، قالتاق ، ییلاق ، قشلاق ، الاق ، یراق اتراق، اجاق ، اتاق، چماق ، قنداق ،شلاق ، باتلاق ، چخماق ، سنجاق ، بایراق (بیرق) ، چراق ، ( چیرماق یعنی سوسوكردن ) ، سراغ (سوراق سوروماق یعنی پرس وجو كردن) و ....
5 - كلماتی كه به « ک » ختم می شوند : مانند تشك ، اوردك ، الك ، یدك ، ببك ، كولاك ( كوللاماق یعنی مدفون كردن)، بلوك ( از بولماق به معنای بخش كردن) ، كمك(کٶمک ) و ....
6 ...كلماتی دو قسمتی مانند: ده ده ، به به ، په په، نه نه، قاغا (كاكا)، چیل چیل (به صورت چلچله وارد فارسی شده ) ، سلانه سلانه (ساللانا ساللانا) و ...
7 - كلماتی كه به « ار »ختم می شوند: مانند چاپار، تالار ، دیوار ، دمار (دامار) ، قاجار ، سالار( از فعل سالماق بر زمین زننده ، پهلوان)، تومار ، اچار ، افشار(اٶوشار) و....
8 -كلماتی كه به «اج » ختم می شوند مانند: تاراج ، آماج ، اوماج ، دیلماج ، تیماج و....
9-.فعل هایی مانند: قاطی كردن ، چلاندن ، قرتاندن ، قردادن ،قِر امدن ،چاپیدن ،آشامیدن ، چروكیدن ، كیپ كردن ، قاپیدن و....
10- ابزار الات جنگی و اصطلاحات مانند : توپ، تپانچه، تفنگ، تیر، ماشه ، گلن گدن ، گلوله ، فشنگ ، قشون ، قپوز چاووش ( از چو به معنای خبر) ، باروت ، یاقلوی ، فانوسقه ، قمقمه ،اوردو و....
11-نام بسیاری از پرنده ها و جانوران مانند :قرقی ، بالابان ، دورنا ،طرلان ، بلدرچین ، لاچین و بایقوش ،چلچله ، قورباغه ، مارال و ....
12-نام ابزارالات موسیقی مانند : دهل (دوول به معنای كوبیدن) ، باغلما ،تنبك ، بالابان ، و....
13-عوارض طبیعی مانند: تپه ، دره ، جلگه (چولگه به معنای صحرا) كویر (كو + یئر) ، لوت و ....
14-ابزار الات غذاخوردن مانند : بشقاب ، چنگال ، قاشق ، قابلمه ، سفره ، قزان ، ملاقه و....
15-نسبت های فامیلی مانند : داداش ، ابجی ، قاین ، دایی ، نه نه ، آقا ،خانم، خان، بیگ و ....
16-اسامی دختران مانند :آرزو ، آیدا ، آیسان ، آیدین ، آیلین ، آناهیتا ، المیرا ، دریا ، سارا ، سولماز ، شیما و...
17-اسامی پسرانه مانند :آریا ، آرمان ، امید ، ارسلان ، افشین ، ایرج ، پولاد ، تورج ، تیمور ، چنگیز ، سامان نریمان و.....
18-كلماتی مانند : پالتو، پلاس ، پالان ازتركی گرفته شده اند (پالتار در تركی به معنای پوشاك می باشد:پال = کاور ، پوشش دهنده) و آئینه، آتش، آچمز(درشطرنج) ، آز ، آزار ، آستر ، آستین، آسمان ، آشغال ، آغل ، آغوش ، آهسته ، اتو ، استاد ، اشکنه ، الگو ، النگو ، ایاز ، بام ،پرچم ، بیستون ، پنبه ، تاوان ، تخم ، تراش ، ترخون ، تسمه ، تمشک ، توتون ، تور ، تل ، تلاش ، تیمار، جاجیم ، چادر ، چپاول ، چتر ، چروک ، چغندر ، چلنگر ، چله ، چنگ ، چَک، چِک ، چکه ، چوب ، چوپان ، چوگان ، چیت ، خاشاک ، خامه ، خانه ، داروغه ، دالان ، دود ، زیلو ، سخن ، سراغ ، سرکه ، سکو ، سوپ ، سوغات ، شانه ، شغال ، شاه ، شبان ،غوره ، قاب ، قالی ، کلنگ ، کوی، کوزه ، کوزه مردمک ، مژده ، وطن ، و....
* توضیح اینکه تمامی کلمات فوق ریشه فعلی دارند و سال 80 درکتابی به عنوان " یک هزار واژه اصیل ترکی در فارسی" به قلم آقای " محمد صادق نائبی " به چاپ رسیده است . برگرفته از وبلاگ ترکهای خراسان
