بایراق

ملتی که تاریخ نداند، محکوم به فناست

اوزون حسن آق قویونلو:

اوزون حسن آق‌قویونلو (۱۴۲۳–۱۴۷۸) یکی از مقتدرترین سلاطین سلسله آق قویونلو بود که به آزربایجان، عراق و شرق آناتولی، بیست و پنج سال حکومت کرد.  وی پدر بزرگ شاه اسماعیل اول از طرف مادری بود.

اوزون حسن به رسم دیگر رهبران آق‌قویونلو با تئودورا دختر امپراتور ژان چهارم، امپراتور ترابوزان، ازدواج کرد.  

اوزون حسن همچنین خواهرش، خدیجه بگم را به عقد ازدواج شیخ جنید، سرکرده جسور طریقت صفوی در اردبیل، درآورد.

بعدها اوزون حسن، دخترش_حلیمه (مارتا) را به عقد خواهر زاده‌اش، حیدر درآورد که حاصل این ازدواج اسماعیل، نخستین پادشاه صفوی بود.

پس از فراغت از کشمکش های خانوادگی که در بین سالهای ۸۶۱–۸۵۸ق / ۱۴۵۷- ۱۴۵۴م روی داد، ستاره بخت اوزون حسن درخشیدن گرفت، به طوری که نفوذش بر سرزمین‌های مجاور گسترش یافت.

وی دست به لشکرکشی‌های متعددی زد از جمله شکست اعقاب ایوبیان و فتح حصن کیفا در ساحل دجله (۸۶۶ق /۱۴۶۲م) و قویولو حصار در ساحل رود کلکیت (۸۶۳ق/ ۱۴۵۹م)،

تسخیر قلعه شابین قراحصار در نخستین لشکرکشی وی به گرجستان(۱۴۵۹م)،

 اخراج ذوالقدرها از خالپوت (۸۶۳ق/ ۱۴۶۵م)و در نهایت فتح بغداد (۸۷۲ق/۱۴۶۷م) که حاکم وقت آن، پیرمحمد طواشی دست نشانده فرمانروایان قراقویونلو بود.

طبیعی بود که این موفقیت‌ها بدگمانی همسایگان مقتدر او یعنی عثمانیان در غرب، قراقویونلوها درشرق و نیز ممالک مصر را در جنوب برانگیزد.

نزدیکترین همسایگان آق قویونلو، قراقویونلوها بودند که حتی پیش از قدرتگیری اوزون حسن، بین این دو رقیب برخوردهایی صورت گرفته بود.  لاجرم در بهار سال۸۷۱ق/ ۱۴۶۷م، یعنی بعد از فتح بغداد، جهانشاه تصمیم گرفت تا در بین‌النهرین لشکری علیه آق‌قویونلوها راه بیندازد، اما بنا به دلایل مختلف این امر را موقتاً وانهاد و اکثر سپاهیان خود را به قشلاق فرستاد.

اوزون حسن که مترصد فرصت بود، هنگامی که جهانشاه در نزدیکی سنجاق در منطقه چپقچور اردو زده بود، به او شبیخون زده و موفق شد آنان را غافلگیر کند.  جهانشاه کشته شد و دو فرزندش محمدی (ولیعهد جهانشاه) و ابویوسف اسیر شدند.

با مرگ جهانشاه امپراتوری قراقویونلو در خاور نزدیک به پایان رسید.

چیزی نگذشت که متصرفات آنان به دست اوزون حسن افتاد و ایلات منفردی که با آنان متحد شده بودند، به آق‌قویونلوها پیوستند.

در زمان وی کتابهای زیادی به ترکی ترجمه شد.  اوزون حسن حتی دستور داد تا قرآن مجید را به ترکی ترجمه کنند. اوزون حسن جد همه ی شاهسون ها بحساب میآیند. -برگرفته از وبلاگ ترکهای خراسان